Onderhoud aan het monumentale orgel van de Dorpskerk

In onze Hervormde Dorpskerk staat een prachtig monumentaal kerkorgel uit 19eeuw. Heeft u de kast van het orgel al eens van dichtbij bekeken? Een rijk versierd front met bijzondere details.

Achter dit bijzonder fraaie front zijn er grote zorgen. De technische staat van ons mooie instrument laat zeer te wensen over. Er is dringend groot onderhoud nodig.

Maar laten we eerst iets over de orgelmakers Van Dam vertellen. De orgelmakers Van Dam bouwden instrumenten in de Hollandse traditie. Het bedrijf was gevestigd in Leeuwarden en zo werden in hoofdzaak in Friesland orgels geleverd. Zij vervaardigden goede, fraaie instrumenten en al het werk werd ambachtelijk uitgevoerd, meestal in kerken tot zo’n 500 zitplaatsen, een enkele uitzondering daargelaten. Het geslacht Van Dam heeft over vier generaties orgels gebouwd, ons orgel stamt uit de derde generatie. Iedere generatie kenmerkt zich door een eigen stijl. De orgels uit de derde generatie kunnen we omschrijven als instrumenten met een deftige, voorname en heldere klank, waar tussendoor elegant en fluwelig fluiten klinken, om de orgelklank vol te maken zijn er Trompetten die  evenwichtig in het geheel samensmelten. Althans….

Misschien als u bovenstaande beschrijving leest of naar aanleiding van dit stuk het orgel hoort, dat u met ons kunt concluderen dat het orgel ver van die beschrijving verwijderd is.

In de afgelopen jaren hebben technici uit de orgelcommissie het orgel onder de loep genomen en om niet over één nacht ijs te gaan is een onafhankelijk adviseur aangetrokken. Er is onderzoek gedaan naar het werk van de derde generatie Van Dam. Daaruit kwam als bijzonderheid naar voren dat van ons orgel een tweede exemplaar bestaat. Deze dateert een jaar eerder, 1871, en staat in de voormalige Hervormde kerk van Warga, onder de rook van Leeuwarden.

Onze Dorpskerk is in 1960 vergroot en heeft vanaf dan ruim 1000 zitplaatsen. In 1962 is het orgel verplaatst van de westzijde (toren) naar de noordzijde van de kerk. De klacht was, en bleef, dat het orgel niet krachtig genoeg was voor de vergrote kerkzaal.

Niet verwonderlijk, het instrument was berekend op een kerkzaal met zo’n 550 kerkgangers. In 1967/68 is het orgel gerestaureerd en vergroot. Met de kennis van toen, met in ogenschouw de klankvorming van die tijd, zijn ingrepen toegepast waarvan we nu concluderen dat deze restauratie en vergroting anders uitgevoerd hadden moeten worden. Niets ten nadele van de toenmalige adviseur en orgelbouwer, immers, de visie op orgelbouw was 50 jaar geleden anders. Op dit moment is de situatie zorgelijk, er is sprake van windlekkages, versleten materialen en een klankbeeld dat niet passend is bij de kerkzaal en het orgel. Zo zijn verschillende series orgelpijpen uit het orgel verdwenen, delen van de windvoorziening (de motor van de orgelklank) opgeofferd en nog meer.

Er is uitgebreid rapport met bestek voor onderhoud aan CvK uitgebracht, aan de hand daarvan zijn offertes aangevraagd. Uitgangspunt daarbij: een doordacht plan dat recht doet aan gemeente en orgel. Eén conclusie is wel dat uitstellen van groot onderhoud de bedrijfszekerheid niet ten goede komt. Groot onderhoud aan een monumentaal kerkorgel zijn we verplicht vanuit goed rentmeesterschap. Door het CvK is het groot onderhoud in twee delen verdeeld; een deel dat benoemd is als technisch noodzakelijk herstel en een deel dat we aanduiden als klankverbetering. Het technisch noodzakelijk herstel wordt gefinancierd vanuit de middelen van het CvK. De klankverbetering wordt door acties vanuit de orgelcommissie bijeen verzameld.

Een orgel als in de Dorpskerk vertegenwoordigd een herbouwwaarde van ca. € 550.000,= Het herstel van het orgel kost € 150.000,=; waarvan € 90.000 door CvK wordt bekostigd voor het groot-onderhoud en € 60.000,= door acties vanuit de orgelcommissie voor de klankverbetering.

Als orgelcommissie hebben we een plan bedacht om ons deel bij elkaar te krijgen, als volgt;

  1. Bedragen uit stichtingen en fondsen
  2. Bedragen uit het bedrijfsleven
  3. Bedragen door een adoptieplan voor orgelpijpen
  4. Bedragen door extra collecten

Het adoptieplan voor orgelpijpen betekent dat u als gemeentelid, bezoeker of liefhebber één of meerdere orgelpijpen of misschien wel een compleet register adopteert. In de betekenis van steun verlenen aan de kerk. U koopt a.h.w. een orgelpijp die u aan de kerk schenkt, u wordt vermeld in een register en ontvangt een certificaat. Zowel in het register, als op het certificaat wordt vermeld welke orgelpijp(en) u heeft geadopteerd.  Na de werkzaamheden aan het orgel kan de organist u de orgelpijp(en) laten horen en misschien zelfs laten zien. Niet alle pijpen zijn even makkelijk bereikbaar in het orgel, er staan er meer dan 1000!

Op D.V. 1 juli, tijdens de Hele-Boeldag, hopen we te starten met het adoptieplan. Vanaf dan kunt u intekenen, na ontvangen betaling van het adoptiebedrag ontvangt u het certificaat. Doet u mee, zodat ons monumentale Van Dam orgel weer volledig in ere hersteld kan worden? We hopen op uw ondersteuning zodat we met elkaar zorg dragen voor ons monumentale erfgoed. Dat we als goede rentmeesters ons erfgoed overgedragen aan volgende generaties.

Het certificaat is een mooi cadeau bij geboorte, doop, trouwen, een verjaardag,  huwelijksjubileum, ambtelijk jubileum of zomaar omdat u het orgel een warm hart toedraagt.