Eenzaam...

Psalm 88:19: Mijn beste vrienden hebt u van mij vervreemd, mijn enige metgezel is de duisternis.
Donderdag 27 september t/m zaterdag 6 oktober: Week tegen Eenzaamheid 2018.

Het is het slot van wat je misschien wel de somberste van alle psalmen zou kunnen noemen. De schrijver, Heman eindigt met: ‘ik ben alleen, nou ja, alleen… ik heb wel een vriend. Dat is de duisternis.’

Psalm 88 heeft geen blijde coupletten. Het is kommer en kwel van het begin tot het einde. Het gaat over ellende, wanhoop, spanning, verdriet, ongeluk, ziekte, eenzaamheid en noem maar op. Van enige blijdschap is geen sprake. Negentien verzen narigheid en de psalm eindigt in de duisternis.

Onze maatschappij dringt ons een ideaalbeeld op van mensen die gezond zijn en sterk, vol energie en optimistisch. Voor langdurige ziekte, handicaps en depressie is nauwelijks plaats. Wij weten eigenlijk niet zo goed raad met mensen die ons de sombere en zware kant van het leven laten zien. Ook binnen de kerk meestal niet. Daarom is misschien ook onder christenen Psalm 88 een nogal onbekende psalm.

Toch heeft deze allerdonkerste psalm een plek gekregen in de boek van de Psalmen. In de eerste plaats om mensen als Heman bij te staan in hun wanhoop en vertwijfeling. Mensen die elke dag de diepte van het leven ervaren, voor wie het donker is en het maar niet licht wordt. Mensen die zoeken en niet vinden, die bidden en niet merken dat er gegeven wordt, die kloppen maar nog altijd geen deur zien opengaan.

Iemand die dat (achteraf) mooi onder woorden heeft gebracht is ds. J. Belder. In een autobiografie heeft hij zijn burn-out en diepe depressie beschreven. Hij zegt over die periode dat de Bijbel een gesloten boek voor hem was. Bijbelteksten op wenskaarten deden hem niets. ‘Ik zat in een diepe, donkere put en was van God en mensen verlaten’. En hij gaat dan verder: ‘Alleen psalm 88 zei me nog wat, ik heb God gedankt dat deze psalm in de Bijbel staat. Goddank staat deze psalm in de Bijbel om te lezen, om te bidden.’

Er zit nog een les in deze psalm. Heman ondervond het al: ‘Mijn vrienden en bekenden hebben het laten afweten. Ziekte en depressie maken een mens vaak eenzaam. In het begin komen ze nog wel. Maar als het langer duurt haken de mensen af en raak je in het vergeetboek. Deze psalm is daarom in de tweede plaats, ook een oefening om oog te krijgen voor mensen met een moeilijk en zwaar leven. Te blijven komen. Te blijven luisteren, onophoudelijk. Wees een vriend(in) die het uithoudt in het verdriet, die het verdriet deelt, die ook de emoties die een (diepe) depressie met zich meebrengt niet vermijdt.

Degene die Heman wel ten diepste heeft begrepen en ook ons begrijpt, is Jezus zoals het klassieke avondmaalsformulier zo weergaloos mooi en diep zegt: ‘Hij heeft zich vernederd tot in de allerdiepste versmaadheid en angst van de hel, met lichaam en ziel, aan het hout van het kruis, toen Hij riep met luider stem: ‘Mijn God, Mijn God, waarom hebt Gij Mij verlaten?’ Opdat wij tot God zouden genomen en nimmermeer door Hem verlaten zouden worden.’